രാമായണത്തിൽ രാജാക്കളും വനവാസവും വാഗ്ദാനങ്ങളും പോലെ തന്നെ മനോഹരമായ മനുഷ്യസംഗമങ്ങളും ഉണ്ട്. അത്തരത്തിൽ ഏറെ ഹൃദയത്തെ തൊടുന്ന ഒന്നാണ് രാമനും ഗുഹനും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദം. ഇത് യുദ്ധവിജയത്തിന്റെ കഥയല്ല; സ്നേഹത്തോടെ വരവേൽക്കപ്പെട്ട ഒരു ഹൃദയത്തിന്റെ കഥയാണ്.

വനവാസയാത്രയിൽ രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും നദീതീരത്തെത്തുമ്പോൾ മുന്നോട്ടുള്ള വഴി കടന്നുപോകാൻ ഗുഹന്റെ സഹായം ആവശ്യമാകുന്നു. ഗുഹൻ അലങ്കാരഭരിതനായ രാജപുരുഷൻ അല്ല. എന്നാൽ അദ്ദേഹം തുറന്നഹൃദയമുള്ള നേതാവാണ്. രാമൻ എത്തിയെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ സംശയമോ സ്വാർത്ഥതയോ കൊണ്ടല്ല, ആദരവോടെയും കരുതലോടെയുമാണ് അദ്ദേഹം അടുത്തുവരുന്നത്.

ഗുഹൻ തന്റെ പക്കൽ ഉള്ളതെല്ലാം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു - തോണി, വിശ്രമം, സംരക്ഷണം, സാന്നിധ്യം. കുട്ടികൾക്ക് ഈ ഭാഗം വളരെ മനോഹരമാണ്, കാരണം ഇവിടെ ഒരു വലിയ സത്യം തുറക്കുന്നു: മാന്യത സിംഹാസനത്തിലിരിക്കുന്നവർക്കു മാത്രം പറ്റിയതല്ല. രാമൻ ഗുഹനെ താഴ്ന്നവനായി കാണുന്നില്ല; ഗുഹനും ഭയത്തിൽ ചുരുങ്ങുന്നില്ല. അവർ തമ്മിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് തിരിച്ചറിവാണ്.

ഈ കഥ കുടുംബങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന പാഠം വളരെ മനോഹരമാണ്. ഒരു കഠിനയാത്രയുടെ അതിരിൽ ഒരാളെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നത് ഒരു വിശുദ്ധപ്രവർത്തിയാകാം. ഗുഹൻ രാമനെ വെറും നദിക്കപ്പുറം കൊണ്ടുപോകുന്നില്ല; അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ അരികിൽ ഒരാൾക്ക് ആശ്വാസമാകുന്ന സൗഹൃദം സമ്മാനിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ മഹത്വം മറ്റൊരാളുടെ മഹത്വം തിരിച്ചറിയുന്നതിലാണ്.