ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗಳು ಎಮ್ಮೆಗಾಡಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಳ್ಳಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಯ ಬಳಿಗೆ ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಪಿತ್ತಳದ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸಭೆ, ಹಬ್ಬ, ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗರು ಅದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಆ ಶಕ್ತಿಗೆ ಜಾಗ್ರತೆ ಬೇಕು.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದವು, ಕೆಲಸಗಳು ದಣಿವಾಗಿದ್ದವು, ಮಾತನಾಡಲು ಹೊಸ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಜನರು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮಾತೇ ಸಾಯಂಕಾಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಂಥದ್ದೇ ಒಂದು ದಿನ ನರೆನ್ ಎಂಬ ಚುರುಕು ಹುಡುಗ ಧಾನ್ಯ, ಸಾಲ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ದೊಡ್ಡವರ ಮಾತುಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟನು.

ನರೆನ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕೇಳಿದ ತುಣುಕೇ ಅವನಿಗೆ ರೋಚಕವಾಗಿ ತೋಚಿತು. ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸದೆ, ಮೌನವನ್ನೂ ಕಾಯದೆ, ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟನು. ಸ್ನೇಹಿತನು ಅದರಲ್ಲಿ ಊಹೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ಮಾತು ಬಾವಿಯ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಸಂಜೆಗಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಾನ್ಯ ಅಂಗಡಿಕಾರನು ಜನರನ್ನು ಮೋಸಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅಪವಾದ ಹಳ್ಳಿಯೆಲ್ಲ ಹರಡಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ದೇವೇನ್ ಎಂಬ ಆ ಅಂಗಡಿಕಾರನು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಬೆಳೆ ಬರೆಯುವವರೆಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ಧಾನ್ಯ ಸಿಗುವ ದಾರಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅಪವಾದ ಒಣ ಎಲೆಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿದಂತೆ ಹರಡಿತು. ಕೆಲವರು ದೇವೇನ್‌ನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊದಲು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಂಗಡಿಗೆ ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು ಈಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ನಿಂತರು. ನರೆನ್ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ಆದರೆ ಅವು ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಅವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಿದವು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು: ಜಾಗ್ರತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಾತು ಮಾತಾಡಿದವನಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಬಲವಾಗಬಹುದು.

ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ನರೆನ್ ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಂಗಸಾಗಿ ಅವಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ನರೆನ್‌ನ್ನು ಗಂಟೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, "ಜನರು ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ ಗೊತ್ತಾ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ನರೆನ್, "ಇದು ಮೊಳಗಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ" ಎಂದನು. ಅವಳು ತಲೆಯಾಡಿಸಿದಳು. "ಹೌದು," ಅಂದಳು, "ಒಮ್ಮೆ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಲೋಹದೊಳಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಾತುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೊದಲು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಬೇಕು."

ಅಜ್ಜಿಯ ಪಾಠ ಅಲ್ಲಿ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. "ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮುಖ್ಯ," ಅಂದಳು, "ಆದರೆ ದುರಸ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯ." ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನರೆನ್ ಅದೇ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದನು. ಹಳ್ಳಿಗರು ಕೂಡಿದ ನಂತರ ತಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮಾತನಾಡಿ, ಸುಳ್ಳು ಬೆಳೆಸಲು ಕಾರಣನಾದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ದೇವೇನ್ ಎದುರು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೂ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದನು.

ಆ ಕ್ಷಣ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವಂತೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ದೇವೇನ್ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಪರಿಶೀಲಿಸದೇ ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ನಂಬಿಬಿಟ್ಟೆವು ಎಂದು ಹಳ್ಳಿಗರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಅದೇ ವೇಳೆ ಒಂದು ಮಗು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಷ್ಟು ಧೈರ್ಯ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕಂಡರು. ಆ ದಿನದಿಂದ ಆ ಗಂಟೆ ಹಬ್ಬಗಳ ನೆನಪಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ನೆನಪಾಗಿಯೂ ಉಳಿಯಿತು.

ಈ ಕಥೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಒಂದೇ ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಮಾತುಗಳು ತುಂಬ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಜಾಗ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸಬಹುದು, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಡಚಬಹುದು, ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಆಶೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮನಸಾರೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದಾಗ, ಸಮಾಜವೂ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕೇಳಿದಾಗ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಯಾರಾದರೂ ಕಥೆಯನ್ನು ತುರ್ತಾಗಿ ಹರಡಲು ಹೊರಟರೆ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಗಂಟೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೋ." ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದ ಪಾಠವೆಲ್ಲ ಇದೆ.